Filosofie & praktijk, nr. 2, 2013

Geplaatst 6 nov. 2013 13:09 door Karla Mulder   [ 4 dec. 2013 01:27 bijgewerkt ]

In de openingsbijdrage aan dit zomernummer van F&P, Van genezen naar verbeteren? wordt ingegaan op de speciale plaats die de geneeskunde inneemt in de discussie over maakbaarheid. Die plaats is bijzonder omdat het in de geneeskunde gaat over zaken die mensen het meest direct raken in hun welzijn: ziekte, gezondheid, dood. Maar ook omdat de geneeskunde er de laatste honderd jaar daadwerkelijk in geslaagd is een groot deel van het menselijk leven - althans het leven in biologische zin - onder controle te krijgen. De moderne geneeskunde bestaat in zekere zin bij de gratie van het idee dat de mens maakbaar is. Het project van 'mensverbetering', oftewel human enhancement, is daarom misschien ook veel minder een radicale breuk met wat we kennen, maar vloeit in zekere zin logisch voort uit opvattingen en waarden die in de moderne samenleving en geneeskunde dominant zijn: geloof in vooruitgang, in wetenschap en technologie, rationaliteit en zelfontplooiing. Maar om dezelfde reden blijft discussie over de doelen en grenzen van de geneeskunde, de aard van ziekte en gezondheid, en de invulling van begrippen als welzijn, geluk en kwaliteit van leven onverminderd nodig.

Die discussie wordt aansluitend gevoerd in de bijdrage van Marjolein Stapel e.a. Beroepsethos versus patiëntenautonomie binnen de plastisch-esthetische chirurgie door het stellen van vragen met betrekking tot grenzen aan de cosmetische industrie: Is de autonomie van de patiënt ten alle tijden heilig? Moet alles wat technisch mogelijk is ook daadwerkelijk uitgevoerd worden? Chirurgen ervaren gevoelsmatig weerstand tegen 'mode-ingrepen' zoals schaamlipverkleining, de angstaanjagende neus van Michael Jackson en de buitenproportionele boezem van Lolo Ferrari.
Enerzijds bestaat het recht op zeggenschap over het eigen lichaam; anderzijds is er het ongemakkelijke gevoel dat gepaard gaat met de extreme doorvoering van dit recht. Dit artikel gaat na welke keuzen esthetisch chirurgen in dit spanningsveld in feite maken.

In De morele prijs van emissiehandel: de kritiek van Michael Sandel aandacht voor de emissiehandel.
Emissiehandel wordt vaak beschouwd als het belangrijkste instrument ter vermindering van de CO2-uitstoot die tot klimaatverandering leidt. De voordelen van emissiehandel lijken duidelijk. Mits adequaat opgelegd door de centrale autoriteit garandeert emissiehandel een harde grens aan de totale CO2-emissie. De stelling van Kamminga's artikel is dat Sandels positie fundamenteel-ethische waarde heeft: zijn argument lijkt weliswaar niet sterk genoeg om de morele toelaatbaarheid van emissiehandel te ondermijnen, maar het laat overtuigend zien dat emissiehandel een moreel dubieuze waardenoriëntatie in de moderne westerse, inclusief de Europese, samenleving uitdrukt en versterkt. Kortom: Emissiehandel kan moreel gerechtvaardigd zijn, maar dat neemt niet weg dat een groot risico bestaat op moreel waardeverlies. Ethische vragen liggen er hier dus wel degelijk.

Was het tienjarig bestaan van voedselbanken een reden om feest te vieren? Of is het fenomeen voedselbanken in moreel opzicht daarvoor te ambivalent? Bij die vragen gaat het om het spanningsveld tussen barmhartigheid en rechtvaardigheid. Houdt de barmhartigheid van al degenen die voedselbanken draaiende houden niet iets in stand dat uit oogpunt van rechtvaardigheid verwerpelijk is? Het doel van Tussen barmhartigheid en rechtvaardigheid. Over voedselbanken is het spanningsveld tussen barmhartigheid en rechtvaardigheid rondom voedselbanken te verkennen. Want die spanning bestaat: Degenen die er uiteindelijk het minst van profiteren zijn de klanten van voedselbanken, omdat noch de vrijwilligers die er werken, noch de politici die er zo positief over zijn, noch de bedrijven die ze sponsoren in alle ernst iets aan armoede doen.

Minima Philosophica gaat in op Het zomerkleurige humanisme van Raimond Gaita en diens visie op de tragedie als literair genre en zijn barmhartig fatalisme als morele houding.



Inhoud


Inleiding   3

Van genezen naar verbeteren?    5
Maartje Schermer
 
Beroepsethos versus patiëntenautonomie binnen de plastisch-esthetische chirurgie: 'Het is de patiënt die bepaalt wat mooi is, maar ik ben toch de arts?'     25
Marjolein Stapel e.a.

De morele prijs van emissiehandel: de kritiek van Michael Sandel   41 
Menno R. Kamminga
 
Tussen barmhartigheid en rechtvaardigheid. Over voedselbanken    56
René Gabriëls 
 
Minima Philosphica: Het zomerkleurige humanisme van Raimond Gaita    73
Patrick Delaere

Recensies:
Mooij, J.J.A. Het morele domein. Over meervoudigheid in de moraal   78
Jan Vorstenbosch
Fresco, Louise O. Hamburgers in het Paradijs   81
Marc Davidson

Signalementen    89