HET MEEST RECENTE NUMMER VAN F&P, juli 2020: 

FILOSOFIE & PRAKTIJK, 41 (2020) 2, thema: 

OVER ERNST


Patrick Delaere opent dit nummer van F&P met zijn bijdrage waarmee hij tevens afscheid heeft genomen van zijn officiële positie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, dit vanwege het onlangs bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd, iets wat in coronatijden natuurlijk van een zekere moed getuigt, want het betekent ook de bevestiging van het  lidmaatschap van de ‘risicogroep’, waarbij ironie en ernst uiteraard om voorrang strijden. 

Het treft dat het thema van zijn bijdrage hier verrassend goed bij aansluit: “Als een filosoof de pen opneemt dan is dat om te schrijven over dingen die hij niet begrijpt. In dit essay probeer ik de vraag te beantwoorden waarom mensen zichzelf serieus zouden moeten nemen. Met boeken en artikelen over ironie of authenticiteit kan een filosofische bibliotheek worden gevuld; om de vraag wat onder ernst moet worden verstaan hebben veel minder denkers zich bekreund.” Mensen zien zich gesteld voor ‘the weird problem of having a life’, en dat vraagt bij tijd en wijle om ernstige overwegingen. Maar om welke ernst gaat het dan? Metafysische ernst? Epistemische ernst? Morele ernst? Het verrassende resultaat is “een kleine apologie van de ernst”.


Die ernst keert terug in de bijdrage “Een kleine burgerschapsdiagnostiek. Over het belang van megalomane burgers in tijden van klimaat- en coronacrisis” door François Levrau, meer speciaal in de vraag wat er van burgers verwacht kan worden, en misschien ook wel verwacht moet worden. Want het creëren van een stabiele en gezonde samenleving is niet alleen afhangkelijk van de robuustheid van regels, wetten, straffen en sociale instituties, maar zeker ook van kwaliteiten, eigenschappen en gedragingen van burgers. En derhalve besluit Levrau: “Zo beschouwd zijn politiek en burgerschap innig met elkaar verweven en staat of valt de stabiliteit en rechtvaardigheid van een samenleving met de mate waarin burgers ook in hun dagdagelijkse handelingen en keuzes – in hun persoonlijke ethos – zoveel als mogelijk tegemoet komen aan wat de regels, wetten, sociale instituten willen gerealiseerd zien worden. In een tijd waarin mensen de handleiding van het leven vooral in zichzelf lijken te (moeten) zoeken teneinde zich onbelemmerd te kunnen ontwikkelen, is dit alles behalve evident. Hierin schuilt een belangrijke maatschappelijke en politieke opdracht.”


Natuurlijk speelt – in coronatijden niet zonder ironie – ernst ook een rol in de discussie rond ‘voltooid leven’ en in het over dat onderwerp aangekondigde wetsvoorstel. In zijn bijdrage “The Long and Winding Road van de Wet Voltooide Leven. Over het Perspectief-onderzoek inzake ‘voltooid leven’” gaat Ton Vink nader in op het onderzoeksrapport “Perspectieven op de doodswens van ouderen die niet ernstig ziek zijn: de mensen en de cijfers” door de commissie Van Wijngaarden. We zijn in afwachting van het definitieve sluitstuk van de lange en moeizame weg die moe(s)t leiden naar de Wet Voltooid Leven. Met op zichzelf prijzenswaardige inzet heeft D66 Kamerlid Pia Dijkstra op de dag van de presentatie van het bewuste rapport van de commissie-Van Wijngaarden laten weten dat zij binnen een paar weken – Corona moest haar ware gezicht nog laten zien – een wetsvoorstel wil indienen “voor hulp aan ouderen die vinden dat hun leven voltooid is.” Want volgens haar biedt het onderzoek van de commissie-Van Wijngaarden daar voldoende aanknopingspunten voor. Voor alle zekerheid, de ‘hulp’ die Dijkstra op het oog heeft, is hulp bij de zelfdoding van de ouderen in kwestie. En daar wordt vanzelfsprekend heel verschillend over gedacht.


De “Minima Philosophica: Een eigentijds gesprek” door Tim van Heuven en Lieve de Vreede werpen in dialoogvorm een relativerende kijk op al die ernst in corona- en andere tijden: “In ons hele gesprek heeft u nog geen moment gelachen of opgemerkt hoe prachtig de zon weerspiegeld wordt door de met dauw beslagen takken van de bomen. Kijk eens om u heen! Geniet, leef, lach… Verwonder!”


Vervolgens bespreekt Kees Vuyk De democratie denken. Werk in uitvoering geschreven door Pierre Rosanvallon, en Casper Verstegen Theorie van de kraal: Kapitaal – Ras – Fascisme  door Willem Schinkel en Rogier van Reekum. Een deze keer extra uitgebreide rubriek Signalementen besluit dit nummer van F&P.

----------------------------------------